Bir gün e-Devlet’te bildirim görmek veya kapıya gelen bir tebligatla hakkınızda icra takibi başlatıldığını öğrenmek, çoğu kişi için ciddi bir endişe kaynağıdır. Ancak icra takibinin başlatılmış olması, borcun kesinleştiği anlamına gelmez. Borçlunun takibe itiraz etme ve haklarını koruma imkânları vardır; yeter ki kısa süreler kaçırılmasın. Bu yazıda icra takibinin türlerini, itiraz sürelerini ve yapılması gerekenleri açıklıyoruz.
İlk adım: takibin türünü belirleyin
Size gönderilen belgenin türü, izlemeniz gereken yolu ve süreleri belirler:
- Ödeme emri (ilamsız takip): Alacaklının elinde bir mahkeme kararı olmadan başlattığı takiptir. Kira alacakları, faturalar ve sözleşmeden doğan alacaklar için yaygın olarak kullanılır.
- Kambiyo senetlerine dayalı ödeme emri: Çek, senet veya poliçeye dayanılarak başlatılan takiptir. Süreleri daha kısadır.
- İcra emri (ilamlı takip): Alacaklının elinde bir mahkeme kararı veya ilam niteliğinde bir belge bulunduğunda gönderilir.
Takip dosyasının ayrıntılarına e-Devlet üzerinden UYAP Vatandaş Portalı aracılığıyla ulaşabilir; alacaklıyı, takip tutarını ve dayanak belgeleri görebilirsiniz.
İlamsız takipte itiraz: yedi gün
Ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine itiraz edilebilir. İtiraz; borcun tamamına, bir kısmına veya faiz gibi fer’i alacaklara yönelik olabilir. Ödeme emrindeki imzanın size ait olmadığı iddiası da bu süre içinde açıkça belirtilmelidir.
İlamsız takipte borca itirazın gerekçeli olması zorunlu değildir. Süresinde yapılan itiraz, takibi kendiliğinden durdurur. Bu durumda alacaklı, takibe devam edebilmek için mahkemeye başvurarak itirazın iptalini veya icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemek zorundadır.
Ancak haksız itirazın da bir bedeli olabilir. Alacaklının itirazın iptali davasını kazanması hâlinde, borçlu aleyhine alacağın belirli bir oranında icra inkâr tazminatına hükmedilebilir. Bu nedenle itiraz kararı, borcun gerçekten var olup olmadığı değerlendirilerek verilmelidir.
Kambiyo senetlerinde itiraz: beş gün
Çek ve senetlere dayalı takiplerde süreler daha kısa ve kurallar daha sıkıdır. Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine başvurarak borca veya imzaya itiraz edebilir.
Bu takiplerde itiraz, takibi kendiliğinden durdurmaz. Takibin durdurulması için icra mahkemesinden ayrıca karar alınması gerekir. Senetteki imzanın size ait olmadığını ileri sürüyorsanız bunun açıkça ve süresi içinde belirtilmesi büyük önem taşır; aksi hâlde imza kabul edilmiş sayılır.
İlamlı takipte durum
Mahkeme kararına dayanan icra emrinde borçluya, borcu ödemesi için kural olarak yedi gün süre verilir. Bu takipte borca itiraz imkânı sınırlıdır; borçlu ancak borcun ödendiğini, ertelendiğini veya zamanaşımına uğradığını resmî belgelerle ispat ederek icra mahkemesine başvurabilir. Kararın kendisine karşı kanun yolları ise ayrıca değerlendirilmelidir.
Mal beyanı yükümlülüğü
Ödeme emrine itiraz etmeyen ve borcu ödemeyen borçlu, kanunda belirtilen süre içinde mal beyanında bulunmakla yükümlüdür. Mal beyanında bulunmamak veya gerçeğe aykırı beyanda bulunmak, tazyik hapsi gibi yaptırımlara yol açabilir. Bu yükümlülük çoğu zaman gözden kaçırıldığından ayrıca dikkat edilmelidir.
Haciz ve korunan haklar
Takip kesinleşirse alacaklı, borçlunun malvarlığı üzerine haciz konulmasını isteyebilir. Ancak kanun, borçlunun ve ailesinin temel ihtiyaçlarını korumak için bazı mal ve hakları haczedilemez kabul etmiştir:
- Borçlunun ve ailesinin kullanımı için zorunlu olan ev eşyaları,
- Borçlunun haline uygun meskeni (bu hak, borçlu tarafından süresinde ileri sürülmelidir),
- Maaş ve ücretin dörtte birini aşan kısmı; nafaka alacakları hariç olmak üzere, maaşın en fazla dörtte biri haczedilebilir,
- Emekli aylıkları kural olarak haczedilemez; nafaka borçları gibi kanunda öngörülen istisnalar saklıdır.
Haczedilemeyen bir malın haczedilmesi hâlinde, haczin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluyla başvurulabilir.
Hakkınızda icra takibi başlatıldıysa yapmanız gerekenler
- Tebliğ tarihini not edin. Tüm süreler bu tarihten itibaren işler.
- Dosyayı inceleyin. e-Devlet üzerinden takip tutarını, alacaklıyı ve dayanak belgeyi kontrol edin.
- Borcun gerçekliğini değerlendirin. Borç gerçekten var mı, ödendi mi, tutarı doğru mu, zamanaşımına uğramış mı?
- Süresi içinde itiraz edin veya ödeme yapın. Süreler çok kısadır ve kaçırılması hâlinde takip kesinleşir.
- Gerekirse menfi tespit davasını değerlendirin. İtiraz süresini kaçırdıysanız, borçlu olmadığınızı ispat etmek için menfi tespit davası açma imkânınız olabilir.
Özetle
- İlamsız takipte ödeme emrine yedi gün içinde itiraz edilebilir ve itiraz takibi durdurur.
- Çek ve senetlere dayalı takiplerde itiraz süresi beş gündür ve icra mahkemesine yapılır.
- İlamlı takipte itiraz imkânı sınırlıdır.
- Maaşın en fazla dörtte biri haczedilebilir; zorunlu ev eşyaları gibi bazı mallar haczedilemez.
- Tüm süreler tebliğ tarihinden itibaren işlediğinden, hızlı hareket etmek önemlidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. İcra takiplerinde süreler çok kısa olduğundan, tebliğ alır almaz hukuki destek alınması tavsiye edilir.
Dayanak mevzuat: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu md. 16, 24, 32, 33, 62, 67, 68, 72, 74, 82, 83, 168, 169, 170.
← Tüm makaleler