Boşanma kararı veren eşlerin en çok merak ettiği soru, davanın ne kadar süreceğidir. Eşler boşanmanın sonuçları üzerinde anlaşamadığında dava çekişmeli olarak görülür ve süreç, anlaşmalı boşanmaya göre belirgin şekilde uzar. Bu yazıda çekişmeli boşanma davasının aşamalarını, süreyi etkileyen etkenleri ve sürecin nasıl kısaltılabileceğini açıklıyoruz.
Çekişmeli boşanma nedir?
Eşlerden birinin boşanmak istememesi veya boşanmayı kabul etmekle birlikte velayet, nafaka, tazminat gibi konularda anlaşamaması hâlinde dava çekişmeli olarak yürür. Bu davada boşanma isteyen eş, kanunda sayılan boşanma sebeplerinden birinin varlığını ispat etmek zorundadır.
Türk Medeni Kanunu’nda özel boşanma sebepleri olarak zina, hayata kast ve pek kötü muamele, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk ve akıl hastalığı sayılmıştır. Uygulamada en sık başvurulan sebep ise evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır. Bu genel sebepte, ortak hayatın eşlerden beklenemeyecek derecede sarsıldığının ve kusur durumunun ispatı gerekir.
Davanın aşamaları
- Dilekçeler aşaması: Dava dilekçesinin ardından davalı eşe cevap süresi verilir. Taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle iddia ve savunmalarını tamamlar. Bu aşama, tebligat süreleriyle birlikte genellikle birkaç ay sürer.
- Ön inceleme: Mahkeme tarafların uyuşmazlık konularını belirler, delilleri tespit eder ve tarafları sulhe teşvik eder.
- Tahkikat: Tanıklar dinlenir, banka kayıtları ve yazışmalar gibi deliller toplanır. Çocuk varsa velayet konusunda uzman tarafından sosyal inceleme raporu hazırlatılır. Nafaka için tarafların ekonomik durumları araştırılır.
- Karar: Sözlü yargılama aşamasının ardından mahkeme boşanma, velayet, nafaka ve tazminat konusunda karar verir.
- Kanun yolları: Taraflardan biri karara itiraz ederse dosya istinaf mahkemesine, şartları varsa sonrasında Yargıtay’a gider.
Dava ne kadar sürer?
Çekişmeli boşanma davasının süresi için kesin bir rakam vermek mümkün değildir. Ancak uygulamada ilk derece mahkemesindeki yargılama çoğu zaman bir ila iki yıl arasında sürmektedir. Karara karşı istinaf ve temyiz yollarına başvurulması hâlinde, kararın kesinleşmesi bunun üzerine bir ila iki yıl daha uzayabilir.
Süreyi etkileyen başlıca etkenler
- Mahkemenin iş yükü: Özellikle büyük şehirlerdeki aile mahkemelerinde duruşma aralıkları uzun olabilir.
- Tebligat sorunları: Davalı eşin adresinin bilinmemesi veya tebligatın yapılamaması süreci geciktirir.
- Tanık sayısı ve delillerin toplanması: Çok sayıda tanığın dinlenmesi, başka şehirlerdeki tanıklar için istinabe yoluna gidilmesi ve kurumlardan bilgi beklenmesi süreyi uzatır.
- Sosyal inceleme raporu: Velayet uyuşmazlıklarında uzman raporunun hazırlanması zaman alır.
- Karşılıklı davalar ve talepler: Davalı eşin karşı dava açması veya mal paylaşımı gibi ek taleplerde bulunması dosyayı karmaşık hâle getirir.
- Kanun yollarına başvuru: Kararın istinaf ve temyiz incelemesinden geçmesi, kesinleşmeyi önemli ölçüde geciktirir.
Dava sürerken geçici tedbirler
Boşanma davası yıllarca sürebileceğinden, kanun dava süresince tarafları korumak için geçici tedbirler öngörür. Mahkeme, dava açılınca eşlerin barınmasına, geçimine, mallarının yönetimine ve çocukların bakımına ilişkin gerekli önlemleri kendiliğinden alır. Bu kapsamda eşe ve çocuklara tedbir nafakası bağlanabilir, çocuklarla geçici kişisel ilişki düzenlenebilir. Şiddet veya tehdit durumunda ise 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma kararı talep edilebilir.
Süre nasıl kısaltılabilir?
- Delilleri dava başında eksiksiz sunun. Tanık listesinin, yazışmaların ve belgelerin dilekçelerle birlikte verilmesi, sonradan delil toplanması nedeniyle yaşanacak gecikmeleri önler.
- Doğru adres bilgisi verin. Davalı eşin güncel adresinin bilinmesi tebligat sorunlarını azaltır.
- Anlaşma imkânını değerlendirin. Dava sürerken taraflar anlaşırsa, çekişmeli dava anlaşmalı boşanmaya dönüştürülebilir ve dava tek duruşmada sonuçlanabilir. Bu, uygulamada süreyi en çok kısaltan yoldur.
- Kanun yolu kararını iyi değerlendirin. Karara itiraz edilip edilmeyeceği, elde edilebilecek fayda ile sürecin uzaması birlikte düşünülerek kararlaştırılmalıdır.
Özetle
- Çekişmeli boşanmada boşanma sebebinin ve kusurun ispatı gerekir.
- İlk derece yargılaması uygulamada çoğu zaman bir ila iki yıl sürer; kanun yolları ile süre uzar.
- Mahkemenin iş yükü, tebligat, deliller ve velayet incelemesi süreyi etkileyen başlıca etkenlerdir.
- Dava sürerken tedbir nafakası ve geçici velayet düzenlemesi talep edilebilir.
- Tarafların dava sırasında anlaşması, süreci en çok kısaltan yoldur.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Belirtilen süreler uygulamaya ilişkin genel tahminlerdir; somut davanın süresi pek çok etkene bağlı olarak değişebilir.
Dayanak mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu md. 161–166, 169; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu; 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun.
← Tüm makaleler